 De Inca-naam
De Inca's hebben
de cavia's gedomesticeerd. Het Incarijk bestaat niet
meer, maar hun taal leeft voort in Peru, Bolivia, Ecuador,
Argentinië, Colombia en Chili waar zo'n acht miljoen
mensen nog Quechua spreken. In het Quechua is een cavia
quivi.
Misschien een leuke
naam voor je nieuwe cavia? ;-)
De mensen die
Quechua spreken worden door de Spaanstalige culturen
in Zuid-Amerika aangeduid als Quechua Indianen, maar
zij noemen zichzelf Runa, wat 'het volk' of 'de mensen'
betekent en zij noemen hun taal, het Quechua, Runa Simi, oftewel 'de taal van het volk'.
De Spaanstalige culturen in Zuid-Amerika noemen
een cavia cuy, meervoud cuyes. Ze spreken het uit
als koei en koei-yes. Als je denkt aan het woord muy, wat 'veel' betekent
in het Spaans, begrijp je de uitspraak van cuy. Veel
mensen in Nederland zeggen echter kui, kwie of kuu.
De Spaanse
naam
De
Spanjaarden noemden cavia's Indiaans konijntje. Dat ze hen konijnen
noemden is omdat ze nog nooit een cavia gezien hadden,
maar wel konijnen kenden. Dat ze hen Indiaanse konijnen
noemden, komt voort uit een levensgroot misverstand:
Toen Columbus Amerika ontdekte, dacht hij dat hij een
kortere weg naar Indië gevonden had en op de westkust
van Indië beland was. (Daarom noemen wij Indianen
nog steeds Indianen.)
De Spanjaarden noemen de cavia
nog steeds zoals ze hen eeuwen geleden noemden: cobaya of conegillo de Indias, oftewel konijntje uit
Indië.
De Duitse
naam
In het Duits heet de cavia Meerschweinchen. Meer betekent 'zee' en Schweinchen 'biggetje'. Een 'zeebiggetje' dus. Hoewel
men aanneemt dat ze Meerschweinchen heten omdat ze van
over zee kwamen.
Men
vermoedt ook dat de naam marmot afkomstig is van Meerschweinchen.
Vroeger noemden veel mensen de cavia marmot. In het
Achterhoekse dialect zijn varkens en biggen motten en een varken of big
is een mot. Het Duitse Meer zou dan verbasterd zijn
tot 'mar' en Schweinchen zou zijn vertaald in het Achterhoekse dialect
als 'mot'.
De Engelse
naam
In
het Engels heet de cavia guinea pig, wat 'guinees biggetje' betekent. De benaming
guinea pig komt in Engeland nog steeds voor, maar de
naam cavy is aan een opmars bezig.
De
naam guinea pig of guinees biggetje, kan op verschillende
manieren verklaard worden.
 Verklaring 1
De eerste is dat de cavia's vanuit
Guinea (Guinee op z'n Engels) naar Europa kwamen. Het
waren dus biggetjes uit Guinea.
Dat de diertjes
biggetjes werden genoemd, zal te wijten zijn aan het
hoge fluitende geluid dat ze kunnen maken en dat wel
wat lijkt op een varken. Dat geluid maken ze voornamelijk
als ze het ergens niet mee eens zijn, of als ze iets
eng vinden, en dat lijkt inderdaad op het geluid dat
een varken maakt als hij gekeeld wordt. En omdat niemand
in die tijd cavia's kende, zal er vast wel iemand hebben
uitgeroepen bij het horen van zo'n nieuw en vreemd dier:
"Wat is dat voor een dier? Het lijkt wel een varken!"
Verklaring 2
Een andere verklaring waarom ze
guinea pigs of guinese biggetje heten, valt terug te
voeren op de Engelse munt van rond die tijd. Dat was
de Engelse guinea (ook wel guinee of gienje genoemd).
De munt werd rond 1700 oorspronkelijk geslagen voor
handel op Afrika. De naam van de munt komt van Guinee,
een kolonie aan de westkust van Afrika. Het muntstuk
had een officiële waarde sinds 1717 van 1 pond
en 1 shilling (ongeveer 4 euro). Nu lijkt dat niet veel,
maar toen was het erg veel geld voor een cavia. Guinea
pig zou dan beteken: het biggetje dat een guinea kost.
Nieuw woord dankzij de cavia
Omdat cavia's
als proefdieren werden en worden gebruikt, hebben de
Engelsen er dankzij de cavia een nieuw woord bij: guinea
pig betekent namelijk ook proefdier; niet alleen in
de letterlijke betekenis van het woord, maar ook in
de figuurlijke.
De cavia in andere talen
Doventaal (gebarentaal)
In
doventaal wordt cavia weergegeven door met je ene hand
een kommetje te maken en door met je andere hand net
te doen of je een cavia aait die op die hand zit. Deze
beweging herhaal je een paar keer.
  
Frans
In het Frans noemen
ze de cavia cobayes of cochon d'Inde oftewel biggetje uit Indië of Indiaans
biggetje.
Bretons
Dit is een Keltische
taal die gesproken wordt in het westen van Frankrijk.
Het stamt af van het Cornish (en niet van het Gallisch).
Een cavia wordt er rozh-indez genoemd, oftewel een varkentje uit Indië.
Gallisch
Dit is een Keltische
taal die gesproken werd door de Gallische stammen die
destijds in Frankrijk, Italië, Zwitserland en Duitsland
leefden. dialect. Een cavia noemt men in Gallië
een cobaia, ofwel een varkentje.
Gallië in Frankrijk is de streek waar de avonturenreeks
van Asterix en Obelix zich afspeelt. Zij zouden een
cavia dus cobaia genoemd hebben - hoewel ze natuurlijk
de voorkeur gaven aan de biggetjes van het everzwijn!
Italiaans
In het Italiaans
komt de naam op hetzelfde neer als in het Frans: Il porcellino
d'India betekent
biggetje uit Indië.
Gallo-Italiaans
Dit is een Italiaans
dialect. De cavia is er een morigioeu.
Ligurisch
Dit is een Italiaans
dialect. De cavia is er een porchìn d'India, oftewel een varkentje
uit Indië.
Romagnolo
Dit is een Italiaans
dialect. Een cavia wordt er purchin d'Engia genoemd, oftewel een
varkentje uit Indië.
Portugees en Braziliaans
Portugees
Ook het (Braziliaans) Portugees doet hier aan mee: een
cavia is een cobaia of een porquinho du India, alweer een biggetje uit Indië.
Catalaans
In het Catalaans
(een zelfstandige taal in Spaans Catalonië) heet
de cavia conillet
porquí
of conillet
d'Indies.
Je raadt het vast al: een biggetje uit Indië.
Pools
In het Pools heet
de cavia swinka
morska. Swinia is 'biggetje' en morska is zee. Als swinia verbasterd is tot swinka, krijg je eenzelfde betekenis
als in het Duits, namelijk 'biggetje van over de zee'.
Hongaars
Ook het Hongaars
doet hieraan mee. Tengerimalac kan je opdelen in tengeri dat 'zee' betekent en malac dat biggetje betekent. Alweer een biggetje
van over de zee.
Russisch
Het Russisch vond
ook al dat een cavia een biggetje van over zee was,
want in het Russsich is cavia morskaya svinka. Dat lijkt niet alleen veel op het Pools,
maar betekent ook hetzelfde: morse is zee' en svinka is 'biggetje'.
Je schrijft het zo: 
Bulgaars
Het Bulgaars is
hetzelfde als het Russisch: een cavia is een moskaya
svinka en
het betekent biggetje van over de zee, maar bij hen
is zee more. Het Bulgaars gebruikt
ook het Cyrillische schrift:
Slovaaks
Een cavia wordt
er een morèa genoemd. Dat is bijna
hetzelfde woord dat men in Bulgarije gebruikt. het betekent
biggetje van over de zee.
Roemeens
In het Roemeens
is een cavia cobai, en dit is ook afgeleid van het woord dat
de Spanjaarden gebruiken, cobaya.
Tsjechisch
In het Tsjechisch
is een cavia een morce, en dit betekent biggetje van over zee.
Estisch
In het Estisch is
cavia een merisiga. Dit lijkt zowel op het Russische woord als
op de naam die de Scandinavische talen voor cavia gebruiken.
Noors, Zweeds, Deens, IJslands, Fins
In deze talen is
cavia hetzelfde: in de eerste vier talen gebruiken ze
er marsvin voor. En bij alle vier
betekent het ook hetzelfde: biggetje van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel
dat ook vertaald kan worden als zwijn.
Opmerkelijk
in dit verband is dat in het oud-Duits de naam merswin voorkwam.
In
het Fins betekent de naam hetzelfde,
maar ze gebruiken marsu.
Bahasia Indonesia
In het Bahasa Indonesia
is een cavia een marmut. Dit lijkt natuurlijk heel veel op het woord
'marmot' maar ze bedoelen er toch echt een cavia mee!
Als je toevallig dit woord ziet voor een cavia: kelinci
percobaan dan
weet je dat niet goed is. Kelinci betekent namelijk 'konijn' en percobaan betekent 'proeven doen'
of 'testen'. Een proefkonijn dus, en hoewel cavia's
dat wel zijn, worden ze in Indonesië niet zo genoemd.
Turks
In het Turks is
cavia een kobay. Dit is afgeleid van het woord dat de Spanjaarden
gebruiken, namelijk cobaya. Een cavia wordt er ook wel
een
hint domuzu genoemd,
dat betekent Indisch varkentje.
Koerdisch
In het Koerdisch
is een cavia een miskal.
Albanees
In het Albanees
is een cavia een kavie. Kavie lijkt natuurlijk veel op cavia.
Grieks
In het Grieks wordt
'cavia' zo geschreven: 
Je spreekt het uit als
piramatozoo.
Hebreeuws
In het Hebreeuws
schrijf je 'cavia' zo: 
Je spreek het
uit als kobi'o. Wat wel wat lijkt op
cobaya, het Spaanse woord voor cavia.
Welsh
In Welsh is een
cavia een mochyn cwta. Mochyn betekent 'varken' en cwta betekent 'klein', dus 'klein varkentje'.
Iers
In het Iers is cavia
een muc
ghuine. Dat
betekent 'klein biggetje'.
Fries
In het Fries, de
tweede officiële taal van Nederland, wordt een
cavia bargemot genoemd.
Vlaams
In het Vlaans wordt
de cavia wel steenratje of steense rat genoemd, maar ook zeeratje.
Luxemburgs
In het Luxemburgs
is een cavia een Versuchskanéngchen. Versuch is 'proef' en kanéngchen is 'konijn'. Een cavia
wordt er dus een proefkonijn genoemd.
Zwitserduits
Zwitserduits is
een dialect-Duits dat ze in Zwitserland spreken. Het
Zwitserduits is een verzamelnaam voor honderden dialecten,
waaronder Bernduits, Bazelduits,
Zürichduits en Walliserduits (dat zelfs voor de
andere Zwitsers moeilijk te volgen is).
Een cavia is in deze
dialecten: Meersäuli,
Meersöili, Meerschweinli, Meerschweindli, Grunzerli.
Afrikaans
In Zuid-Afrika spreken
ze onder andere Afrikaans (een dochtertaal van het Nederlands)
en de cavia wordt er marmot genoemd.
Esperanto
Een cavia noemt
men in het Esperanto een kobajo of een afrika porketo. Het eerste betekent 'biggetje' en het tweede
'Afrikaans biggetje'. Het Esperanto is dus heel origineel,
want alleen in deze taal komt de cavia uit Afrika.
Arabisch
In het Arabisch
wordt 'cavia' zo geschreven:
Je spreekt
het uit als Ganzier
el Bahr. Het betekent 'biggetje
van de zee'.
Farsi
In het Farsi wordt
'cavia' zo geschreven:
Guaraní
Dit is een van de
officiële talen van Paraguay, maar de taal wordt
ook in de aangrenzende landen gesproken. Het is een
inheemse taal, dus van de oorspronkelijke bewoners,
die ook door vele nieuwkomers gesproken wordt. Men noemt
er de cavia akuti.
Dat lijkt veel op ons woord 'agouti'
dat wildkleur betekent, maar of het dat ook is, weet
ik niet. (In Hindi en Sanskrit komt ook het woord akuti
voor; in het Hindu betekent het prinses, en in Sanskriet
'graag willen werken'.)
Japans
In het Japans schrijf
je 'cavia' zo: 
Je spreekt het uit als
tenjiku
nezumi.
Chinees
In het Chinees schrijf je 'cavia' zo: 
Koreaans
In het Koreaans
schrijf je 'cavia' zo: 
Je spreekt het
uit als gienie-a-pigoe.
Aymara
Het Aymara werd gesproken door de inwoners
van de Aymara koninkrijken die in de Andes (Zuid-Amerika)
lagen. Het wordt nu door 1 miljoen mensen uit Argentinië,
Chili, Bolivia en Peru gesproken en is een officiële
taal in de laatste twee landen.
Een
cavia heet daar: wank'u.
Baskisch
De Basken wonen in de Pyreneeën
in Spanje en Frankrijk. Er zijn vier miljoen Euskotarrak,
zoals ze zichzelf noemen. Een cavia noemen ze: akuri.
Galicisch
Galicisch
wordt gesproken in de autonome Spaanse provincie Galicië.
Een cavia is daar een cobaia.
Lombardisch
Lombardisch
is een dialect dat in het noorden van Italië wordt
gesproken. Een cavia is er een morigioeu.
Van het Farsi en Chinees weet ik
niet hoe je het uitspreekt. Ik weet ook niet of het
vermelde Chinese woord Mandarijn Chinees is of Kantonees.
Ik heb geen letterlijke vertaling van wank'u (Aymara),
akuti (Guaraní), akuri (Baskisch), tenjiku nezumi
(Japans), morigioeu (Gallo-Italiaans en Lombardisch),
miskal (Koerdisch) en piramatozoo (Grieks). Iemand een
idee? Mail mij dan!
|
|
home