 Afrikaans
In Zuid-Afrika spreken
ze onder andere Afrikaans (een dochtertaal van het Nederlands)
en de cavia wordt er marmot genoemd.
Albanees
In het Albanees
is een cavia een kavie. Kavie lijkt natuurlijk veel op cavia.
Arabisch
In het Arabisch
wordt 'cavia' zo geschreven:
 .
Je spreekt
het uit als Ganzier
el Bahr. Het betekent 'biggetje
van de zee'.
Aymara
Het Aymara werd gesproken door de inwoners
van de Aymara koninkrijken die in de Andes (Zuid-Amerika)
lagen. Het wordt nu door 1 miljoen mensen uit Argentinië,
Chili, Bolivia en Peru gesproken en is een officiële
taal in de laatste twee landen.
Een
cavia heet daar: wank'u.
Azerbeidjaans
In deze taal is de cavia: qvineya
donuz. Donuz is een varken en qvineya is Guinees. Een Guinees biggetje dus!
Bahasia Indonesia
In het Bahasa Indonesia
is een cavia een tikus Belanda. Dat betekent 'Nederlandse muis'. Dit omdat
de cavia vroeger vanuit nederland naar Indonesië
is gekomen. Ze dachten daarom dat de cavia uit Nederland
kwam.
Sommige mensen in Indonesië noemen de
cavia een marmut. In Nederland noemde men vroeger de cavia
ook een marmot, dus daar zal dat vandaan komen.
Als je toevallig dit woord ziet voor een cavia: kelinci
percobaan dan
weet je dat niet goed is. Kelinci betekent namelijk 'konijn' en percobaan betekent 'proeven doen'
of 'testen'. Een proefkonijn dus, en hoewel cavia's
dat wel zijn, worden ze in Indonesië niet zo genoemd.
Baskisch
De Basken wonen in de Pyreneeën
in Spanje en Frankrijk. Er zijn vier miljoen Euskotarrak,
zoals ze zichzelf noemen. Een cavia noemen ze: akuri.
Bretons
Dit is een Keltische
taal die gesproken wordt in het westen van Frankrijk.
Het stamt af van het Cornish (en niet van het Gallisch).
Een cavia wordt er rozh-indez genoemd, oftewel een varkentje uit Indië.
Bulgaars
Het Bulgaars is
hetzelfde als het Russisch: een cavia is een moska svinka en het betekent biggetje
van over de zee, maar bij hen is zee more. Het Bulgaars gebruikt ook het Cyrillische
schrift:  .
Catalaans
In het Catalaans
(een zelfstandige taal in Spaans Catalonië) heet
de cavia conillet
porquí
of conillet
d'Indies.
Je raadt het vast al: een biggetje uit Indië.
Chinees
In het Chinees schrijf je cavia zo:  en spreek je het
uit als uh-sjoe.
Deens
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje
van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald
kan worden als zwijn.
Doventaal (gebarentaal)
In doventaal wordt
cavia weergegeven door met je ene hand een kommetje
te maken en door met je andere hand net te doen of je
een cavia aait die op die hand zit. Deze beweging herhaal
je een paar keer.
  
Duits
In het Duits heet
de cavia Meerschweinchen. Meer betekent 'zee' en Schweinchen 'biggetje'. Een 'zeebiggetje' dus. Hoewel
men aanneemt dat ze Meerschweinchen heten omdat ze van
over zee kwamen.
Men vermoedt ook dat de naam marmot
afkomstig is van Meerschweinchen. Vroeger noemden veel
mensen de cavia marmot. In het Achterhoekse dialect zijn varkens
en biggen motten en een varken of big is een mot. Het Duitse Meer zou dan verbasterd zijn tot 'mar' en Schweinchen zou zijn vertaald in
het Achterhoekse dialect als 'mot'.
Engels
In het Engels heet de
cavia guinea
pig, wat
'guinees biggetje' betekent. De benaming guinea pig
komt in Engeland nog steeds voor, maar de naam cavy
is aan een opmars bezig.
De naam guinea pig
of guinees biggetje, kan op verschillende manieren verklaard
worden.
 Verklaring 1
De eerste is dat de cavia's vanuit Guinea
(Guinee op z'n Engels) naar Europa kwamen. Het waren
dus biggetjes uit Guinea.
Dat de diertjes biggetjes
werden genoemd, zal te wijten zijn aan het hoge fluitende
geluid dat ze kunnen maken en dat wel wat lijkt op een
varken. Dat geluid maken ze voornamelijk als ze het
ergens niet mee eens zijn, of als ze iets eng vinden,
en dat lijkt inderdaad op het geluid dat een varken
maakt als hij gekeeld wordt. En omdat niemand in die
tijd cavia's kende, zal er vast wel iemand hebben uitgeroepen
bij het horen van zo'n nieuw en vreemd dier: "Wat
is dat voor een dier? Het lijkt wel een varken!"
Verklaring 2
Een andere verklaring waarom ze guinea
pigs of guinese biggetje heten, valt terug te voeren
op de Engelse munt van rond die tijd. Dat was de Engelse
guinea (ook wel guinee of gienje genoemd). De munt werd
rond 1700 oorspronkelijk geslagen voor handel op Afrika.
De naam van de munt komt van Guinee, een kolonie aan
de westkust van Afrika. Het muntstuk had een officiële
waarde sinds 1717 van 1 pond en 1 shilling (ongeveer
4 euro). Nu lijkt dat niet veel, maar toen was het erg
veel geld voor een cavia. Guinea pig zou dan beteken:
het biggetje dat een guinea kost.
Nieuw woord dankzij de cavia
Omdat cavia's
als proefdieren werden en worden gebruikt, hebben de
Engelsen er dankzij de cavia een nieuw woord bij: guinea
pig betekent namelijk ook proefdier; niet alleen in
de letterlijke betekenis van het woord, maar ook in
de figuurlijke.
Esperanto
Een cavia noemt
men in het Esperanto een kobajo of een afrika porketo. Het eerste betekent 'biggetje' en het tweede
'Afrikaans biggetje'. Het Esperanto is dus heel origineel,
want alleen in deze taal komt de cavia uit Afrika.
Estisch
In het Estisch is
cavia een merisiga. Dit lijkt zowel op het Russische woord als
op de naam die de Scandinavische talen voor cavia gebruiken.
Faeröers
In het Faeröers is cavia marsvín.
Farsi
In het Farsi wordt
'cavia' zo geschreven:
 .
Filipijns
In het Filipijns
is een cavia gini-pig of cavy.
Fins
Een cavia is marsu. Het betekent: biggetje
van over zee.
Frans
In het Frans noemen
ze de cavia cobayes of cochon d'Inde oftewel biggetje uit Indië of Indiaans
biggetje.
Fries
In het Fries, de
tweede officiële taal van Nederland, wordt een
cavia bargemot genoemd.
Galicisch
Galicisch
wordt gesproken in de autonome Spaanse provincie Galicië.
Een cavia is daar een cobaia.
Gallisch
Dit is een Keltische
taal die gesproken werd door de Gallische stammen die
destijds in Frankrijk, Italië, Zwitserland en Duitsland
leefden. dialect. Een cavia noemt men in Gallië
een cobaia, ofwel een varkentje.
Gallië in Frankrijk is de streek waar de avonturenreeks
van Asterix en Obelix zich afspeelt. Zij zouden een
cavia dus cobaia genoemd hebben - hoewel ze natuurlijk
de voorkeur gaven aan de biggetjes van het everzwijn!
Gallo-Italiaans
Dit is een Italiaans
dialect. De cavia is er een morigioeu.
Grieks
In het Grieks wordt
'cavia' zo geschreven:  . En zo spreek je
het uit: indiko
choiridio.
Groenlands
In het Groenlands
is een cavia een nissa.
Guaraní
Dit is een van de
officiële talen van Paraguay, maar de taal wordt
ook in de aangrenzende landen gesproken. Het is een
inheemse taal, dus van de oorspronkelijke bewoners,
die ook door vele nieuwkomers gesproken wordt. Men noemt
er de cavia akuti.
Dat lijkt veel op ons woord 'agouti'
dat wildkleur betekent, maar of het dat ook is, weet
ik niet. (In Hindi en Sanskrit komt ook het woord akuti
voor; in het Hindu betekent het prinses, en in Sanskriet
'graag willen werken'.)
Haïtiaans
In Haïti is
een cavia een kochon Gine. Gine betekent Guinea en kochon is konijn. Een Guinees konijn dus.
Hebreeuws
In het Hebreeuws
schrijf je 'cavia' zo:  .
Je spreek het
uit als kobi'o. Wat wel wat lijkt op
cobaya, het Spaanse woord voor cavia.
Hindi
In het Hindi schrijf
je het woord cavia zo:  .
Hongaars
Ook het Hongaars
doet hieraan mee. Tengerimalac kan je opdelen in tengeri dat 'zee' betekent en malac dat biggetje betekent. Alweer een biggetje
van over de zee.
Iers
In het Iers is cavia
een muc
ghuine. Dat
betekent 'klein biggetje'.
IJslands
Een IJslandse cavia
is een naggrís.
Incataal
De Inca's hebben
de cavia's gedomesticeerd. Het Incarijk bestaat niet
meer, maar hun taal leeft voort in Peru, Bolivia, Ecuador,
Argentinië, Colombia en Chili waar zo'n acht miljoen
mensen nog Quechua spreken. In het Quechua is een cavia
quivi.
Misschien een leuke
naam voor je nieuwe cavia? ;-)
De mensen die Quechua
spreken worden door de Spaanstalige culturen in Zuid-Amerika
aangeduid als Quechua Indianen, maar zij noemen zichzelf
Runa, wat 'het volk' of 'de mensen'
betekent en zij noemen hun taal, het Quechua, Runa Simi, oftewel 'de taal van het volk'.
De Spaanstalige culturen in Zuid-Amerika noemen een
cavia cuy, meervoud cuyes. Ze spreken het uit
als koei en koei-yes. Als je denkt aan het
woord muy, wat 'veel' betekent
in het Spaans, begrijp je de uitspraak van cuy. Veel
mensen in Nederland zeggen echter kui, kwie of kuu.
Italiaans
In het Italiaans
komt de naam op hetzelfde neer als in het Frans: Il porcellino
d'India betekent
biggetje uit Indië.
In het noord-oosten van
Italië spreken ze het Marilenghe-dialect, ook wel
Friulisch genoemd, en daarin is een cavia een cavie.
Japans
In het Japans is
een cavia tenjiku nezumi, oftewel:  .
Ze
maken er overigens onderscheid tussen de wilde en de
tamme cavia. Tenjiku nezumi kan zowel een tamme cavia als een wilde cavia
betekenen, maar morumotto is de benaming voor een tamma cavia. En dat
schrijf je zo:  .
En dat stamt af van het woord voor 'marmot'
dat
maamotto is. Eigenlijk is een Japanse cavia dus een
afgeleide van een Japanse marmot - qua woord dan!
Tenjiku nezumi betekent letterlijk overigens 'hemelbamboemuis'.
Tenjiku is hemelbamboe en nezumi is muis.
De naam
'guinea pig' is ook overgewaaid maar de Jappaners spreken
dat op hun eigen manier uit, namelijk ginnia piggu en dat schrijf je zo:  .
Koerdisch
In het Koerdisch
is een cavia een miskal.
Koreaans
In het Koreaans
schrijf je 'cavia' zo:  .
Je spreekt
het uit als gienie-a-pigoe.
Kroatisch
In het Kroatisch
is een cavia een  . Spreek uit als:
zamortsje.
Lets
In het Lets is een
cavia een 
en dat spreek je als volgt uit: joeras tjsoetjina.
Joeras
is 'maritiem' of 'zee' en tjsoetjina is 'varkentje'.
Ligurisch
Dit is een Italiaans
dialect. De cavia is er een porchìn d'India, oftewel een varkentje
uit Indië.
Limburgs en Hoog-Limburgs
In het Limburgs
en Hoog-Limburgs is een cavia een maerzwien.
Dit is verwant
aan de marsvin van de Scandinavische landen en de Duitse
Meerschweinchen. Mars/Meer betekent 'zee' en Svin/schweinchen 'biggetje'. En zo is
het maer ook 'zee' en zwien ' biggetje' of 'zwijntje'.
Opmerkelijk in dit verband is dat in het oud-Duits de
naam merswin voorkwam.
Litouws
In het Litouws is
een cavia  .
Dat spreek je uit als
joeroe kooliete.
Lombardisch
Lombardisch
is een dialect dat in het noorden van Italië wordt
gesproken. Een cavia is er een morigioeu.
Luxemburgs
In het Luxemburgs
is een cavia een Versuchskanéngchen. Versuch is 'proef' en kanéngchen is 'konijn'. Een cavia
wordt er dus een proefkonijn genoemd.
Macedonisch
Het woord cavia
wordt zo geschreven in het Macedonisch:  en dat spreek je uit als morsko svintsje.
Morsko is 'maritiem' en svintsje is 'varkentje'.
Maleisisch
In het Maleisisch
is een cavia een marmot.
Maltees
Een cavia is in
het Maltees een fenek
ta’ l-indi. Fenek is konijn
en ta'l-indi is 'afkomstig uit Indië. Een Indisch
konijn dus.
Noors
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje
van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald
kan worden als zwijn.
Oekraïens
Een cavia is in
het Oekraïens een morska svinka
en dat schrijf je zo:  .
Morska is 'varken'of 'big' en svinka is 'zee'.
Pools
In het Pools heet
de cavia swinka
morska. Swinia is 'biggetje' en morska is zee. Als swinia verbasterd is tot swinka, krijg je eenzelfde betekenis
als in het Duits, namelijk 'biggetje van over de zee'.
Portugees en Braziliaans
Portugees
Ook het (Braziliaans) Portugees doet hier aan mee: een
cavia is een cobaia of een porquinho du India, alweer een biggetje uit Indië.
Roemeens
In het Roemeens
is een cavia cobai, en dit is ook afgeleid van het woord dat
de Spanjaarden gebruiken, cobaya.
Romagnolo
Dit is een Italiaans
dialect. Een cavia wordt er purchin d'Engia genoemd, oftewel een
varkentje uit Indië.
Romani
In
het Romani is cavia balo-koro en bali-kori. De 'koro' en 'kori' is een aanduiding voor
de 3e persoon enkelvoud, 2e naamval.
Balo-koro
is een mannelijke cavia en bali-kori is een vrouwelijke cavia.
Bali is
'varken' en varno-balo is 'wild zwijn'.
Russisch
In het Russisch schrijf
je het woord cavia zo:  en dat spreek je
uit als morskaya
svinka.
Het betekent varkentje van over de zee: morskaya
is 'zee'
of 'maritiem' en svinka is 'varken '.
Servisch
In het Servisch
schrijf je cavia zo: 
en je spreekt het zo uit: zamortsje.
Sloveens
In het Sloveens
is een cavia een  .
Je spreek het uit als morskie
prashietjsek.
Slowaaks
Een cavia wordt
er een  genoemd. Je spreek het uit
als mortsjaa. Het betekent biggetje
van over de zee.
Spaans
De Spanjaarden noemden
cavia's Indiaans
konijntje.
Dat ze hen konijnen noemden is omdat ze nog nooit een
cavia gezien hadden, maar wel konijnen kenden. Dat ze
hen Indiaanse konijnen noemden, komt voort uit een levensgroot
misverstand: Toen Columbus Amerika ontdekte, dacht hij
dat hij een kortere weg naar Indië gevonden had
en op de westkust van Indië beland was. (Daarom
noemen wij Indianen nog steeds Indianen.)
De Spanjaarden
noemen de cavia nog steeds zoals ze hen eeuwen geleden
noemden: cobaya of conejillo de Indias, oftewel konijntje uit
Indië.
Surinaams (Sranantongo
en Sarnami)
'Surinaams' is eigenlijk
een verkeerd woord omdat er meer talen dan alleen het
Surinaams in Suriname worden gesproken, zoals Sranantongo
en Sarnami.
In het Sranantongo is een cavia dyinipi maar soms wordt hij ook wel ginipi genoemd.
Dat is afgeleid van het Engelse 'guinea pig'.
In het Sarnami Hindoestani
(Hindoestaans) schrijf je het zo:  en spreek je het
zo uit: giníepit.
Swahili
In het Swahili is
een cavia een guinea
nguruwe. Dat spreek je uit als
guinee
engoeroewe.
Tagalog
Het Tagalog is een
taal die in de Fillipijnen wordt gesproken. Een cavia
is er een gini-pig.
Thai
Het woord cavia
wordt zo geschreven:  .
Tsjechisch
In het Tsjechisch
is een cavia een morce, en dit betekent biggetje van over zee.
Turks
In het Turks is
cavia een kobay. Dit is afgeleid van het woord dat de Spanjaarden
gebruiken, namelijk cobaya. Een cavia wordt er ook wel
een
hint domuzu genoemd,
dat betekent Indisch varkentje.
Urdu
In het Urdu schrijf
je het woord cavia zo: 
Vietnamees
In het Vietnamees
wordt cavia zo geschreven:  . Je spreekt het
uit als tsjot
baht.
Vlaams
In het Vlaans wordt
de cavia wel steenratje of steense rat genoemd, maar ook zeeratje.
Welsh
In Welsh is een
cavia een mochyn cwta. Mochyn betekent 'varken' en cwta betekent 'klein', dus 'klein varkentje'.
Je spreekt het uit als mogin kuta.
Wit-Russisch
In het Wit-Russisch schrijf je cavia zo:
 en dat spreek je uit als marskaya svinki.
Het betekent varkentje
van over de zee: marskaya is 'zee' of 'maritiem' en svinki is 'varken '.
Zuid-Afrikaans
In het Zuid-Afrikaans
is een cavia een cavia. Lekker makkelijk te onthouden dus!
Zweeds
Een cavia is marsvin. Het betekent: biggetje
van over zee. Mars betekent zee en svin betekent biggetje, hoewel dat ook vertaald
kan worden als zwijn.
Opmerkelijk in dit verband
is dat in het oud-Duits de naam merswin voorkwam.
Zwitserduits en Retro-Romaans
Zwitserduits is
een dialect-Duits dat ze in Zwitserland spreken. Het
Zwitserduits is een verzamelnaam voor honderden dialecten,
waaronder Bernduits, Bazelduits,
Zürichduits en Walliserduits (dat zelfs voor de
andere Zwitsers moeilijk te volgen is).
Een cavia is in deze
dialecten: Meersäuli,
Meersöili, Meerschweinli, Meerschweindli, Grunzerli.
Retro-Romaans of Romansch is een dialect
dat in het oosten van Zwitserland gesproken wordt. Cavia
in dat dialect is portg
da mar. Portg is 'varken' en mar is 'zee'. Portg
selvadi is 'wild zwijn'.
|
|
De naam Cavia
De naam cavia komt uit
het Latijns. In het Oud-Latijns is cavia Cavea porcellus. Het etymologisch woordenboek
vermeldt dat de naam sinds 1863 in het modern Latijns
in gebruik is. Het meldt tevens dat de naam cavia ook
afkomstig is van cabiai, een woord dat in galibi gebruikt werd (galibi
is een ge-pano-caribische taal - uit het Caribisch gebied).
Cavia in een holletje?
Het woord
cavia zou afgeleid kunnen zijn van het Latijnse woord
cavus dat 'holte' of 'gat'
betekent. Dit lijkt een goede verklaring omdat cavia's
in het wild in holen leven. Het woord cavus is afgeleid van het woord caverna dat 'hol', 'grot' of 'holte' betekent. Andere
woorden die hier mee te maken hebben, zijn cavernula: 'klein holte', cavernosus: 'vol holten' en cavo: 'uithollen'.
Een holle cavia?
Maar cavus is een bijvoegelijk
naamwoord dat 'hol' betekent. Niet in de betekenis van
'grot', maar in de betekenis van 'hol' zoals in 'een
holle boomstam'. En aangezien je niet een dier gaat
vernoemen naar de holtes die het in zijn lichaam heeft,
aangezien dat geen specifiek kenmerk is omdat ieder
dier dat heeft, is het onzeker of cavia van cavus is afgeleid. Al was
het alleen maar omdat cavia een zelfstandig naamwoord
is, en cavus een bijvoeglijk naamwoord.
Cavia
in een kooi?
Een andere
mogelijke verklaring zou cavea kunnen zijn, dat onder
andere 'kooi voor dieren', 'stal' en 'vogelkooi' betekent.
Maar om een dier te vernoemen naar dat waar het inzit,
lijkt ook nogal vergezocht.
Wat was
er eerst?
De familie
van cavia's heet Caviidae, en dat betekent cavia-achtigen.
De onderfamilie heet Caviinae
oftewel 'echte cavia's'. De naam zou derhalve
ook daar van afgeleid kunnen zijn - hoewel het ook heel
goed mogelijk is dat Caviidae en Caviinae juist afgeleid zijn
van cavia. |
|
home