Dat dit slechts een indicatie
is, komt omdat iedere cavia anders is. Een cavia van
vijf jaar oud kan net zo speels en aktief zijn als een
jonkie, terwijl een cavia van twee jaar zich al als
een oudje kan gedragen. Het hangt van veel factoren
af hoe oud een cavia er uit ziet en zich gedraagt; met
andere woorden: wat zijn werkelijke leeftijd is, ongeacht
hoeveel jaren hij al leeft.
 overzicht
 Wat is veroudering?
Met veroudering
bedoelen we het scala aan veranderingen dat optreedt
tijdens de volwassenheid en dat er uiteindelijk toe
leidt dat een biologisch wezen sterft. Mensen, dieren,
planten, maar ook cellen zijn allen biologische wezens.
overzicht
Hoe ontstaat
veroudering?
Er zijn een
aantal dingen die veroudering veroorzaken.
 Mutaties van het
DNA
Het DNA is
het erfelijkheidsmateriaal, de genetische code. Het
DNA bepaalt de kleur van ons haar, van onze ogen, van
onze lengte en van al die andere kenmerken die maken
dat we eruit zien zoals we eruit zien. Bij cavia's is
het niet anders; het DNA bepaalt welke kleur vacht en
ogen hij heeft, wat voor structuur vacht hij heeft,
of hij kruinen heeft of niet, of hij donkere nagels
heeft of witte et cetera. Maar het DNA bepaalt ook andere
alle dingen die we niet van de buitenkant kunnen zien;
hoe organen, spieren en botten zijn opgebouwd.
De
blauwdruk van alles dat bepaalt dat hij een cavia is
en hoe hij er uit zal zien, is vastgelegd in de eicel
van zijn moeder en de zaadcel van zijn vader. Als die
samenkomen, ontstaat er één cel. In deze
cel is de blauwdruk aanwezig en aan de hand hiervan
wordt de cavia 'opgebouwd' doordat die ene cel zich
deelt in twee. Die twee cellen delen zich in vier, die
in acht enzovoorts, tot de cavia 'klaar' is om geboren
te worden.
Maar ook na de geboorte gaan de cellen
door met zich te delen. De cavia groeit en daar zijn
nieuwe cellen voor nodig. Maar ook als de cavia volwassen
is, worden er steeds nieuwe cellen aangemaakt. Cellen
hebben namelijk een beperkte levensduur en er dienen
steeds nieuwe cellen aangemaakt te worden om het lichaam
in stand te houden.
Een nieuwe cel ontstaat omdat
het gevormd wordt aan de hand van het DNA. Iedere cel
bevat namelijk de complete genetische code. Maar als
een nieuwe cel wordt gevormd, kan het zijn dat er een
mutatie optreedt. Een mutatie is een willekeurige verandering
in het DNA. Deze kunnen optreden door invloeden van
buitenaf, maar ze kunnen ook spontaan ontstaan en dat
kan je vergelijken met het maken van een kopie van een
kopie van een kopie van een kopie... enzovoorts. Als
je maar vaak genoeg kopiën maakt van kopiën
die op hun beurt ook weer kopiën van kopiën
zijn, treden er uiteindelijk veranderingen op.
En
deze veranderingen in cellen kunnen er voor zorgen dat
bepaalde lichaamsfuncties minder goed verlopen - en
dat draagt bij aan het scala aan veranderingen dat optreedt
tijdens de volwassenheid en dat er uiteindelijk toe
leidt dat een biologisch wezen sterft.
Vrije radicalen
We blijven in leven doordat
onze cellen met behulp van zuurstof voedingsstoffen
(die we via het voedsel naar binnen krijgen) verbranden.
Hierdoor komt energie vrij die nodig is om de processen
in het lichaam op gang te houden (zoals de ademhaling,
het kloppen van het hart, maar ook om te lopen, kijken
et cetera).
Iedere cel heeft een 'verbrandingsoven'
waar de voedingsstoffen worden verbrand. Als je een
broodje kaas eet, komen die stoffen terecht in de mitochondria
van de cellen, oftewel in de verbrandingsovens van de
cellen.
Net zoals een echte oven heeft de mitochondria
twee dingen nodig: iets om te verbranden en iets waarmee
het verbrand kan worden. Datgene wat verbrandt wordt
zijn de voedingsstoffen (het broodje kaas) en datgene
waarmee het verbrand wordt, is zuurstof.
Maar net
zoals in een gewone oven, ontsnappen er tijdens het
proces stoffen. Net zoals bij een echt vuur; daar heb
je rook en andere stoffen die vrijkomen als er iets
verbrand wordt.
De stoffen die vrijkomen tijdens
het proces in de mitochondria, zijn vrije radicalen.
En een vrije radicaal heeft een probleem: het is instabiel.
Een stabiele verbinding heeft een kern waaromheen een
gelijk aantal elektronen in paren draaien (deze kern
+ elektronen is een molecuul). Je kan je de elektronen
voorstellen als handjes: ieder elektron heeft één
handje en houdt daarmee het handje van een andere elektron
vast.
Een vrije radicaal heeft echter geen gelijk
aantal elektronen. Hij heeft er één te
weinig. Rondom de kern draait derhalve een elektron
dat nog een 'handje' over heeft. Die situatie is instabiel
en dat vind de vrije radicaal zo onplezierig dat hij
op zoek gaat naar een handje om vast te pakken zodat
hij weer stabiel is.
Hij kan dit doen door een elektron
te stelen bij een ander molecuul. Nu heeft de vrije
radicaal weer een gelijk aantal elektronen die elkaar
allemaal bij hun handje vasthouden; ergo: de vrije radicaal
is stabiel.
Maar het molecuul waarvan hij het elektron
gestolen heeft, mist nu een elektron en is op zijn beurt
instabiel en gaat op zoek naar een 'handje' om vast
te pakken. Dit veroorzaakt een kettingreactie aan zoektochten
naar 'handjes'.
Vrije radicalen richten schade aan
omdat ze ervoor zorgen dat vetten oxideren (ranzig worden)
en omdat ze eiwitten of aminozuren aan elkaar koppelen
(aminozuren zijn de kleinste deeltje van een eiwit en
een eiwit is een lange keten van aan elkaar gekoppelde
aminozuren.) Verder beschadigen vrije radicalen de celmembranen
(een celmembraan houdt de inhoud van een cel bij elkaar)
en voorts beschadigen vrije radicalen het DNA.
Beperkte deling
van cellen
Ieder wezen, ook als het volwassen is, is (mede)
afhankelijk van celdeling om in leven te blijven. Omdat
cellen een beperkte levensduur hebben en na die tijd
sterven, moeten er nieuwe cellen gemaakt worden. De
vorming van nieuwe cellen kan echter niet oneindig door
blijven gaan, in ieder geval niet bij zoogdieren. Na
een x-aantal delingen, stopt de cel met delen. Hij 'weigert'
simpelweg om nog iets te doen. Deze cel die weigert
om zich nogmaals te delen, is een cel die het resultaat
is van de deling van de cel vóór hem.
Hij is ontstaan omdat zijn 'vader' zich deelde. En de
vader is ontstaan omdat de 'grootvader' zich gedeeld
heeft. En de grootvader is het resultaat van de deling
van de cel vóór hem. En die weer van degene
voor hem... enzovoorts. Maar, hoe vaak een cel zich
ook kan delen, er komt een tijd dat dat niet meer kan.
Als de cel zich niet meer kan delen, sterft hij niet,
maar blijft gewoon in leven. Maar het proces van celdeling
is gestopt en het resultaat is dat de cel veroudert
en dat er geen vervanging meer is.
Slijtage
Alles wat gebruikt
wordt, slijt. Machines, kleding, meubilair... en levende
wezens. Hoewel bepaalde cellen zich (beperkt) kunnen
delen en zo zorg kunnen dragen voor vernieuwing van
bepaalde 'onderdelen' van het lichaam, geldt dat niet
voor alle cellen. Er zijn cellen die gedurende de zwangerschap
zijn gemaakt en zich daarna nooit meer delen, noch vervangen
worden door nieuw gemaakte cellen, zoals de gewrichten,
de hersenen en het hart.
En naarmate het langer
gebruikt wordt, slijt het meer.
Verminderde weerstand
Hoeveel weerstand
een lichaam heeft, is afhankelijk van hoe goed het immuunsysteem
werkt.
Het immuunsysteem controleert het lichaam
op de aanwezigheid van lichaamsvreemde stoffen en indien
deze gevonden worden, worden er anti-stoffen gemaakt.
Je kan het vergelijken met soldaten die de wacht lopen
en die, als ze een vijand zien, alarm slaan.
Sommige
bacteriën en virussen dringen zo snel het lichaam
binnen, dat de 'soldaten' ze niet zien voor het te laat
is. Dan worden er T-lymfocyten door het lichaam ingeschakeld
om de indringers onschadelijk te maken. T-lymfocyten
zijn witte bloedcellen die in het beenmerg worden aangemaakt.
Ze maken geen anti-stoffen, maar hebben een special
eiwit, de T-celreceptor, die vreemde stoffen kan herkennen.
Die T-celreceptor 'onthoudt' hoe de indringer met wie
hij in aanraking is geweest, er uit ziet, zodat bij
een volgende keer de indringer herkent wordt en er direct
aktie kan worden ondernomen.
Een T-celreceptor kan
echter maar het 'profiel' van één indringer
onthouden. Hij kan er geen twee herkennen. Dus voor
iedere nieuwe vijand, worden er nieuwe T-lymfocyten
ingezet die de rest van hun leven maar één
vijand kunnen herkennen. Zowel van anti-stoffen als
van T-lymfocyten zijn er heel veel verschillende soorten.
En dat moet ook, omdat er ook zoveel lichaamsvreemde
stoffen, bacteriën en virussen zijn.
Maar een
lichaam heeft maar een beperkt aantal maagdelijke T-lymfocyten;
dat zijn T-lymfocyten waarvan de T-celreceptor nog niet
is ingezet om een vijand te herkennen en te onthouden.
De conclusie is dan ook dat, wanneer de voorraad T-lymfocyten
op zijn, er geen nieuwe vijanden herkend kunnen worden
en er dus ook geen aktie kan worden ondernomen.
Dat is de veroudering van het immuunsysteem en daardoor
wordt de weerstand minder.
Hormonen
Hormonen reguleren
niet alleen de rijping van de geslachtsorganen, maar
zijn ook verantwoordelijk voor vele andere functies
in het lichaam, zoals de stofwisseling, de groei en
het bioritme. Hormonen worden niet alleen door de geslachtsdelen
aangemaakt, maar ook door diverse andere klieren in
het lichaam, zoals de schildklier, de bijnieren en de
pijnappelklier.
Als geslachtshormonen worden aangemaakt
in grotere aantallen dan voorheen, komt het lichaam
in de puberteit. De puberteit is de overgang van kind
naar volwassene, of, in het geval van de cavia, van
jonkie naar volwassen cavia. De puberteit is het duidelijkst
merkbaar bij de beertjes, maar ook zeugjes komen in
de puberteit. De puberteit wordt ook gekenmerkt door
de rijping van de geslachtsorganen en het functioneren
hiervan.
Na de geslachtsrijpe periode worden er
weer minder geslachtshormonen aangemaakt en is de periode
van de voortplanting voorbij. Het resultaat hiervan
is dat weefsels die tijdens de puberteit zijn ontwikkeld,
langzaam in omvang en kracht afnemen.
overzicht
Kan je het
verouderingsproces vertragen?
Om die vraag
te beantwoorden, dien je eerst te weten waardoor een
lichaam veroudert. Een aantal oorzaken staan onder Hoe ontstaat
veroudering? maar dat zijn interne
oorzaken, dus dingen die in het lichaam plaatsvinden.
Die processen kunnen echter beïnvloed worden door
invloeden van buitenaf, waaronder
- te veel
zonlicht (ultraviolette straling)
- röntgenfoto’s
- bestraling
- bestrijdingsmiddelen
- kunstmest
- luchtverontreiniging
- uitlaatgassen
- smog
- sigarettenrook
- schoonmaakmiddelen
- alcohol
- stress
- geneesmiddelen
- onvolwaardig voedsel
Zonder zonlicht kan niets groeien, maar te veel
zonlicht kan schadelijk zijn. Zo is ook af en toe stress,
of af en toe vet eten niet direct schadelijk, maar als
het een constante situatie is, of als er iedere dag
te veel onvolwaardig voedsel wordt gegeten, kan dit
wel invloed uitoefenen.
Alle lichaamsvreemde
stoffen, of die nu worden ingeademd, via het voedsel
het lichaam binnenkomen of via straling het lichaam
binnendringen, moeten door het lichaam worden verwerkt
en/of afgescheiden. Van röntgenstraling is bekend dat het het
DNA kan veranderen: er kunnen mutaties ontstaan. Ook
vrije radicalen kunnen het DNA beschadigen waardoor
er mutaties optreden. Op deze manier kan kanker ontstaan.
Kankercellen zijn niet gebonden aan de beperkte deling
die andere cellen wel op een bepaald moment verhinderd
zich te delen; kankercellen vermenigvuldigen zich niet
alleen ongecontroleerd, maar ook onbeperkt.
Veroudering
vertragen?
Een lichaam veroudert door mutaties van het DNA,
door slijtage, door een voorgeprogrammeerde beperkte
deling van de cellen, door een verminderde weerstand,
door een veranderende werking van hormonen en door de
invloed van vrije radicalen. En alle (lichaamsvreemde)stoffen
die er voor zorgen dat mutaties in het DNA optreden
of die voor vrije radicalen zorgen, kunnen de verouderingsprocessen
doen versnellen.
Door ervoor te zorgen dat er zo
min mogelijk invloeden van buitenaf optreden die het
proces van veroudering beïnvloeden, kan dit proces
wellicht vertraagd worden. En uiteindelijk komt dat
neer op gezond leven, want gezonde mensen leven nu eenmaal
langer. En dit alles is uiteraard ook van toepassing
op de cavia.
overzicht
Anti-oxidanten
Onder Vrije
radicalen kan je lezen wat dat
zijn.
De kettingreactie die optreedt als er instabiele moleculen
oftewel vrije radicalen in het lichaam aanwezig zijn,
kan gestopt worden als er een molecuul is die een elektron
(een handje) over heeft. En dit soort moleculen noemt
men een vrije radicalen vanger of een anti-oxidant.
Anti-oxidanten zijn onder andere: vitamine C, vitamine
E, selenium, bètacaroteen, groene thee, mariadistel
(silymarin), ginkgo biloba, glutathion en liponzuur.
Let
op! Niet
alle vrije radicalen zijn slecht voor de gezondheid.
Ze spelen een rol bij het doden van bacteriën,
bij het reguleren van bepaalde celfuncties en bij de
handhaving van de bloeddruk. Je zou kunnen zeggen dat
niet vrije radicalen slecht zijn, maar te véél
vrije radicalen.
overzicht
Factoren die een
rol spelen bij de gezondheid van de cavia
De ene cavia
is gezonder dan de andere. De ene is vatbaarder voor
ziektes en ouderdomskwaaltjes dan de andere. Hoe komt
dat? Hierboven staat beschreven welke factoren van invloed
zijn op het verouderen van een lichaam; dit geldt voor
vrijwel alle zoogdieren. Met betrekking tot de cavia
zijn er een aantal specifieke factoren die van invloed
zijn op zijn gezondheid - en dus ook op zijn verouderen,
het vatbaarder zijn voor ziektes, en de ouderdom die
hij dientengevolge kan bereiken.
De ouders
van de cavia
De vader
van de cavia
De moeder
van de cavia
De geboorte
van de cavia
De jeugd
van de cavia
Het voedsel
De kooi
De omgeving
Beweging
Oplettende
verzorger
Sociale
factoren
Stressvolle
factoren
Vrije
radicalen
De ouders
van de cavia
Hebben de ouders een
goede start en een goed leven gehad? Met andere woorden:
komen zij uit een goed nest, hebben zij het juiste voedsel
gekregen en de juiste leefomstandigheden? Als dat zo
is, dan waren de ouders van de cavia gezonde cavia's
en zullen zij voor gezond nageslacht gezorgd hebben.
Als daarentegen de ouders van de cavia een slechte start
hebben gehad doordat zij het resultaat waren van inteelt
of doorfok, als zij slecht voedsel hebben gekregen,
in een te klein hok zaten, geen lichaamsbeweging kregen,
al op jonge leeftijd nageslacht kregen en in een stressvolle
omgeving moesten wonen, dan zijn de ouders van de cavia
niet het ideale ouderpaar – en dat werkt door in hun
nageslacht.
overzicht
factoren
De vader
van de cavia
De vader van de cavia
draagt slechts één spermazaadje bij om
de cavia te doen ontstaan, maar die ene spermacel is
wel degelijk van belang. Uiteindelijk geeft hij zijn
genen door; de blauwdruk die er ten dele voor zorgt
hoe de cavia er later uit komt te zien. Deze blauwdruk
bepaalt ook of de cavia later (meer kans op) aangeboren
afwijkingen heeft en of bepaalde ziektes makkelijker
kunnen toeslaan dankzij deze erfelijke factoren. Als
de vader het resultaat is van zorgvuldig fokken, zal
hij genen doorgeven die géén erfelijke
afwijkingen bevat; zijn kinderen zullen derhalve in
ieder geval gezond ter wereld komen (bevallingsproblemen
buiten beschouwing gelaten). Als de vader dan ook nog
altijd goede voeding heeft gehad, een goede huisvesting
en leefomgeving en voldoende heeft kunnen bewegen, dan
zal zijn zaad ook gezond zijn. Uiteindelijk worden spermacellen
regelmatig aangemaakt en als de vader in tiptop conditie
is als juist dàt zaadcelletje wordt gemaakt waarmee
de cavia wordt gemaakt, dan zal die zaadcel óók
gezond zijn.
overzicht
factoren
De moeder
van de cavia
De moeder van de cavia
draagt hem gedurende ongeveer 65 dagen voor hij ter
wereld komt. Wat de moeder in de periode van haar zwangerschap
te eten krijgt, is daarom heel belangrijk, want met
dat voedsel wordt haar nageslacht gevoed en alleen als
de moeder gezond voedsel krijgt, kan haar nageslacht
dat ook zijn.
Wat voor de vader geldt, geldt ook
voor de moeder van de cavia: als ze het resultaat is
van zorgvuldig fokken en altijd een goed leven heeft
gehad, zal zij gezond zijn en is de kans het grootst
dat haar kinderen ook gezond zijn.
Zeugjes mogen
hun eerste nest hebben tussen de vijf en de tien maanden.
Als de moeder daarvoor haar eerste nest kreeg, is zij
nog niet voldoende groot en sterk om een nest te krijgen.
Wordt de moeder na tien maanden zwanger, dan is de kans
op complicaties bij de geboorte groter. Zeugjes mogen
nooit meer dan twee nestjes per jaar krijgen. Als de
moeder vaker in verwachting is, gaat dit niet alleen
ten koste van haar eigen gezondheid, maar ook ten koste
van de gezondheid van haar jongen.
overzicht
factoren
De geboorte
van de cavia
Als de cavia zonder problemen
geboren wordt, heeft hij een goede start gehad. Zijn
er daarentegen complicaties bij de geboorte (zowel bij
de moeder als bij de cavia zelf), dan is de kans groter
dat dat zijn weerslag heeft op zijn gezondheid. Komt
de cavia ter wereld in een schone, speciaal voor de
moeder ingerichte kooi, in een rustige, plezierige omgeving
waar hij zich direct op zijn gemak kan voelen, dan zal
dat een positieve invloed hebben op het verdere verloop
van zijn leven. Komt hij daarentegen ter wereld in een
kooi die vies is en te klein voor het aantal cavia’s
dat er in zit, dan is hij direct gestresst. Lopen er
zowel ongecastreerde beren als zeugjes rond, dan is
de chaos compleet: de beren zullen de zeugjes willen
dekken (direct na de geboorte is een zeugje weer bronstig)
en in de algehele opwinding van het hofmaken en de paring
heeft de pasgeborene weinig reden om zijn geboorte te
vieren – als hij die eerste paar uur al overleeft, want
pasgeborenen worden makkelijk vertrapt door volwassen
beren die de zeugjes achterna rennen.
overzicht
factoren
De jeugd
van de cavia
Een cavia wiens jeugd
plezierig en fijn is, en die rustig bij zijn moeder
kan blijven tot hij groot en sterk genoeg is, en die
altijd de beschikking heeft over een gevarieerd menu,
zal een gezonde cavia zijn. Als hij voldoende in aanraking
komt met mensen (die hem aaien, knuffelen, oppakken,
op schoot nemen), dan zal hij gesocialiseerd zijn, oftewel:
gewend zijn aan mensen.
Cavia's zogen tot ze ongeveer
vier weken oud zijn. Voor die leeftijd kunnen ze ook
al vast voedsel eten, maar de moedermelk geeft hen waardevolle
stoffen die ze nodig hebben voor onder andere hun immuunsysteem
en weerstandsvermogen. Als deze eerste weken van de
cavia goed verlopen, heeft hij een goede basis gehad.
Ontbreekt één van deze basisbehoeften,
dan is de start niet al te best geweest en zal zich
dat later uiten op het een of andere vlak (te klein
voor zijn leeftijd, bang voor mensen, minder weerstand
et cetera).
overzicht
factoren
Het voedsel
Je bent wat je eet en
dat geldt ook voor de cavia. Een gezonde cavia krijg
je alleen maar door hem goed voedsel te geven; slecht
voer zorgt ervoor dat de cavia ongezond wordt.
Goed
voedsel is: groenvoer, fruit, hooi, vitamine C en hardvoer
– allen zoveel als hij op kan. Meer over goed voedsel
lees je op de pagina Menu.
overzicht
factoren
De kooi
Iedereen wil graag een
groot huis en de cavia is geen uitzondering. In het
wild is het gemiddelde territorium van één
cavia 1280m2. Dat is net zo groot als een tuin die 10
meter breed is en 128 meter lang.
Dat is dus een
groter gebied dan de meeste tuinen en zelfs de meeste
huizen! Het komt er dus op neer dat een cavia behoefte
heeft aan een veel groter huis dan waar jij in woont!
Maar waarschijnlijk zit hij in een kooi van 100 centimeter
bij 80 centimeter; een oppervlakte van 0.8m2. Dat houdt
in dat hij bij jou op een oppervlakte leeft die 1600
keer kleiner is dan wat hij gewend is in het wild.
Nu is het wel zo dat een deel van die 1280 m2 gebruikt
wordt en nodig is om voedsel te zoeken, terwijl de huiscavia
daar geen ruimte voor nodig heeft omdat zijn baasje
daarvoor zorgt. Maar dat neemt niet weg dat een grote
kooi en dagelijks veel beweging niet alleen goed is
voor de cavia, maar hem ook gezond en gelukkig houdt.
overzicht
factoren
De omgeving
Stel je voor: de tv staat
op 10, de radio brult er door heen, er lopen wat kinderen
te krijsen, honden blaffen, de telefoon gaat en er staat
iemand op de deur te bonken. En je hebt hoofdpijn. Erg
onplezierig. Cavia's horen véél
beter dan wij. Af en toe een hard geluid of een feestje
of iets anders dat veel lawaai maakt, maakt de cavia
niet uit. Maar dag in dag uit veel lawaai is niet goed
voor de cavia. Het is wetenschappelijk bewezen dat mensen
ziek worden door dagelijks in een lawaaiige omgeving
te verblijven – en ik kan me niet indenken dat dat niet
óók voor de cavia geldt. Zeker omdat cavia’s
toch al vier keer beter horen dan wij.
Een omgeving
zonder constant hard lawaai is dan ook een voorwaarde
voor het gezond houden van de cavia. Dat houdt niet
in dat je moet fluisteren, of dat de tv niet meer aan
mag, verre van dat! Al die huiselijke geluiden vindt
de cavia juist gezellig!
overzicht
factoren
Beweging
Als je hebt gelezen wat
er onder het stukje De kooi staat, dan zal je begrijpen
dat een cavia op dagelijkse basis lichaamsbeweging moet
krijgen. Of dat in een buitenren is, los op de grond
lopen of in een kooi die de halve kamer beslaat, maakt
niet uit, als hij maar voldoende beweging krijgt. Jonkies
hebben het nodig om hun spieren en botten gezond te
laten groeien, oudere cavia’s hebben het nodig om fit
te blijven.
Een cavia die zijn kont niet keren kan
in zijn kooi of die geen stap kan zetten zonder tegen
een andere cavia op te botsen, is geen gelukkige cavia.
Bovendien kan hij vervetten en door zwaarlijvigheid
kunnen (eerder) ziektes optreden.
overzicht
factoren
Oplettende verzorger
Verzorging is een ruim
begrip en houdt in dat je alle voorwaarden creëert
om de cavia gezond en gelukkig te houden. Een oplettende
verzorger weet hoe de cavia reageert, welke geluiden
hij maakt, hoe hij er uit ziet qua nagels, vacht, oren,
ogen, tanden en geslachtsdelen, wat en hoeveel hij eet
en wat hij lekker vind en wat niet, wat zijn lichaamstaal
is en wat hij leuk vind en wat niet. En als één
van die dingen opeens afwijkt of anders is, zal de oplettende
verzorger dat direct opmerken. En als het nodig is,
dient er actie te worden ondernomen: contact opnemen
met de dierenarts of naar de dierenarts gaan. Het is
beter om tien keer onnodig naar de dierenarts te gaan
of hem te bellen, dan één keer te laat.
En voor iedere ziekte geldt: des te eerder je er bij
bent, des te beter kan het behandeld worden en des te
sneller zal de cavia weer gezond zijn.
overzicht
factoren
Sociale factoren
Ja, sommige cavia's vinden het fijner om
alleen te zitten. Maar dat is niet normaal. Cavia's zijn sociale groepsdieren die minimaal
met twee samen moeten wonen om gelukkig te zijn en om
een volwaardig cavialeven te leiden. Een cavia die alleen
zit, vereenzaamt, stompt af, kan depressief worden en
heeft geen fijn leven.
Cavia's onderling doen namelijk
hele andere dingen dan een mens met een cavia doet,
zoals knuffelen of op schoot nemen. Cavia's hollen elkaar achterna,
kletsen met elkaar, proberen indruk te maken op elkaar,
vallen naar elkaar uit, proberen te paren met de ander,
eten samen uit het bakje, trekken de andijvie bij de
ander uit de bek, slapen samen en doen nog veel meer
dingen samen en met elkaar.
Hoe goed het baasje
ook is voor de cavia; het baasje is en blijft een mens.
De cavia is veel gelukkiger als hij samen kan wonen
met een of meer cavia's.
Dat er desondanks toch cavia's zijn die liever
alleen zitten, komt omdat die getraumatiseerd zijn.
Er zijn dan dingen gebeurd waardoor ze andere cavia's
eng vinden of waardoor ze niet weten hoe ze om moeten
gaan met andere cavia's. Met veel geduld en liefde kan
dat soms alsnog goed komen.
Maar normaal is het
dus niet: iedere cavia heeft recht op gezelschap.
overzicht
factoren
Stressvolle factoren
De cavia is van nature
een schuwe zenuwpees. Hij schrikt van alles; een geluid,
een hand die in de kooi komt, de stofzuiger, mensen
die langslopen, het deurtje of deksel van de kooi die
open- of dichtgaat, een nachthokje dat wordt verplaatst…
En als hij schrikt, zoekt hij direct beschutting: in
zijn nachthokje, onder hooi, in een hoekje van de kooi,
of, als hij los loopt, onder een stoel, bureau, tafel
of kast.
Dat de cavia zo schrikachtig en schuw is,
komt omdat hij in zijn genen nog steeds 'de roofdieren
van Zuid-Amerika heeft zitten'. Wat er in miljoenen
jaren is ingesleten, krijg je er niet in een paar eeuwen
uit. In het wild kan ieder geluidje, iedere beweging
en iedere geur een vijand zijn. En de enige manier om
aan een vijand te ontkomen, is door snel ergens te gaan
zitten waar de vijand niet bij kan; een grot, een hol,
een holte, een spleet, onder het struikgewas.
De
cavia leefde in Zuid-Amerika in groepen. In een groep
leven is veilig en gezellig. Je vindt steun bij anderen
en kan kijken wat de anderen doen in een situatie; vluchten,
vechten, paren, eten, slapen. Vreemde cavia's zijn eng omdat ze de
structuur van de groep aan kunnen tasten. Als een vreemde
cavia de leiding over wil nemen, volgt er een gevecht
met de huidige baas en het is dan maar afwachten wie
er wint.
De geboorte is een grote gebeurtenis in
een groep die in het wild leeft. Niet alleen komen er
nieuwe groepsleden bij, maar ook kan het voorkomen dat
er direct een nieuwe paring volgt.
Het leven in
het wild is een kwestie van bij elkaar blijven tijdens
het eten en slapen, goed op de anderen letten en vooral
goed op de omgeving letten.
Wat de cavia derhalve
bij ons thuis ten toon spreidt is niets anders dan overlevingsgedrag.
Je kan hem laten wennen aan alles in zijn omgeving,
maar toch zal hij (zo af en toe) nog schrikken en zich
verschuilen.
Nu je weet waarom hij zo is, is het
makkelijk om stressvolle factoren te vermijden. Er zijn
heel veel stressvolle factoren, maar degene die het
meest kunnen voorkomen in het leven van de cavia zijn:
- harde geluiden
-
aanhoudend lawaai
- dicht bij een geluidsbron staan
(radio, tv)
- op een plek staan waar constant mensen
langs lopen
- bij een deur staan die regelmatig
open en dicht gaat
- geen nachthokje hebben (dus
geen mogelijkheid om te schuilen)
- reizen (naar
de dierenarts, op vakantie, naar tentoonstellingen)
- een vreemde kooi
- een vreemde omgeving
-
vreemde cavia's
- nieuwe cavia of cavia's in de
kooi
- een bronstige cavia
- zwangerschap en
geboorte
- een gevecht (ook als de cavia er niet
bij betrokken is)
- te veel cavia's op te klein
oppervlak
Niet alle stressvolle
factoren kan of wil je vermijden, maar de meeste wel.
Het positieve van het bij ons in huis leven is voor
de cavia dat er in ons huis geen vijanden zijn. Het
is wetenschappelijk bewezen
dat dieren die in een omgeving leven met veel natuurlijke
vijanden minder lang leven dan dieren die in een omgeving
leven waar ze geen vijanden hebben. Als de cavia in
ons huis voortdurend wordt belaagd door een kat, wordt
het verhaal natuurlijk anders, maar als 'vijanden' ontbreken,
ontbreekt ook een flink stuk stress.
Het verschijnsel
dat stress sneller doet verouderen staat bekend als
het stress-age syndroom, waarbij 'age' leeftijd betekent.
overzicht
factoren
Vrije radicalen
Vrije radicalen kunnen
er voor zorgen dat de cellen niet goed meer functioneren
of uitvallen. Omdat cellen noodzakelijk zijn voor het
in stand houden van de gezondheid is het van belang
dat er zo veel mogelijk cellen goed functioneren als
we het ouder worden zo lang mogelijk willen tegengaan.
Dingen die voor vrije radicalen zorgen zijn: ultravioletlicht,
sigarettenrook, stress, infecties en ziektes, zware
metalen, tekorten in de voeding.
Dingen die vrije
radicalen tegengaan zijn: voldoende vitamine, mineralen,
sporenelementen. Deze zijn allen terug te vinden in
een gezond en gevarieerd menu met voldoende vitamine
C. Vitamine C is een anti-oxidant en een anti-oxidant
is een middel dat vrije radicalen bestrijdt door de
vrije radicalen aan zich te binden waarop ze het lichaam
verlaten.
overzicht
factoren
overzicht
Hoe oud kan
de cavia worden?
Als je de Factoren
die een rol spelen bij de gezondheid van de cavia gelezen hebt, zal je
begrijpen dat het er maar net van afhangt hoe oud een
cavia kan worden. Een cavia die het resultaat is van
inteelt, die met drie weken bij zijn moeder werd weggehaald,
die slecht voer krijgt, in zijn uppie in een kleine
kooi zit en daar nooit uitmag en die in een lawaaiige
omgeving staat, zal sneller ziektes en kwaaltjes krijgen
en sneller oud worden dan een cavia bij wie alle omstandigheden
altijd ideaal zijn geweest. De gemiddelde leeftijd voor
een cavia is vijf jaar.
overzicht
Leefden cavia's
vroeger langer?
Alles wijst
daarop. Dertig jaar geleden was de gemiddelde leeftijd
waarop een cavia stierf zeven jaar. Dat hield in dat
er cavia's waren die jonger doodgingen, maar ook dat
er cavia's waren die veel ouder werden. Nu is de gemiddelde
leeftijd vijf jaar.
Er moet natuurlijk een reden
zijn waarom cavia's vroeger ouder werden. Er zijn geen
bewijzen, maar doorfok kan hiervoor verantwoordelijk
zijn. Doorfok of doorfokken is het door blijven fokken
met cavia's terwijl ze geen goede kenmerken hebben.
Deze kenmerken kunnen lichamelijk zijn, maar ook geestelijk,
en dan zijn er natuurlijk nog de kenmerken die je niet
direct kan zien of waarnemen, zoals het DNA, maar die
wel degelijk van invloed zijn op de gezondheid van cavia's.
overzicht
Wordt het ene
caviaras ouder dan het andere?
Nee. Er zijn
geen verschillen in ouderdom tussen de rassen.
overzicht
Wordt een rascavia
ouder dan een 'gewone' cavia - of andersom?
Alles hangt
af van de gezondheid van de cavia en van het DNA dat
hij heeft gekregen van zijn ouders. Als zijn DNA geen
erfelijke afwijkingen vertoont en hij een gezond leven
heeft, maakt het niet uit of hij een rascavia is of
niet.
overzicht
Wordt een beer
ouder dan een zeug of andersom?
Nee. Als ze uit
hetzelfde nest komen en altijd alles precies hetzelfde
hebben gehad qua voer, verzorging et cetera, kan het
toch gebeuren dat de ene cavia veel ouder wordt dan
de andere. Dat heeft niets te maken met het geslacht.
overzicht |
home