Voortijdig verlies van vruchtwater
Dystocia (weeënzwakte)
Vroeggeboorte
Te vroeggeboren jongen
Stuitligging van het jong
Vastzitten van het jong
Slechte ademhaling
Doodgeboren jong(en) en levende
jongen in één nest
Alle jongen worden doodgeboren
Te grote jongen
Verminking van de jongen
Keizersnede
Bloedingen
Baarmoederontsteking
Vaginale verzakking
Baarmoederverzakking
Uitpersen
van organen
Beschadigen
van organen
Diarree
 Voortijdig verlies van vruchtwater
Dit komt zelden
voor, maar als het voorkomt, is het een noodgeval. Het
voortijdig verliezen van het vruchtwater betekent namelijk
dat de jongen zullen sterven als de bevalling niet direct
wordt ingezet.
Het leven van de zeug loopt ook gevaar
omdat de dode jongen tot een bloedvergiftiging zullen
leiden.
Indien een zeug voortijdig haar vruchtwater
verliest, ziet ze er opeens uit alsof ze helemaal niet
zwanger is. Mocht dit gebeuren en mocht je geen leven
meer voelen, is het zaak zo snel mogelijk de dierenarts
in te schakelen. Deze kan dan weeënopwekkers geven
zodat de jongen alsnog uitgedreven worden, of mogelijk
moet een keizersnee worden toegepast.
 overzicht
Dystocia (weeënzwakte)
Dystocia houdt in dat de weeën
te zwak zijn om de jongen uit te drijven. Hierdoor komt
de bevalling in een impasse: de jongen willen er wel
uit, maar er zijn niet genoeg weeën waardoor de
moeder kan persen.
Dit is een levensbedreigende
situatie voor zowel de jongen als de moeder, want als
er niets gebeurt, zullen de jongen sterven en daarna
zal de moeder aan bloedvergiftiging overlijden door
de giftige stoffen die de lijkjes uitscheiden.
De
bevalling begint als de zeug weeën krijgt, maar
de eigenlijke uitdrijvingsfase kan een paar uur later
plaatsvinden; ze kan een paar uur van te voren al weeën
hebben die dan echter nog geen persweeën zijn.
De uitdrijvingsfase waarin ze wel persweeën heeft,
duurt tussen de 10 en 30 minuten. Indien de zeug persweeën
heeft die langer dan 20 minuten duren zonder dat er
iets gebeurt, dien je de dierenarts te waarschuwen.
Je dient hem ook te waarschuwen als de zeug periodes
waarin ze perst, afwisselt met periodes waarin ze rust.
Normaalgesproken is dit de fase die aan de uitdrijvingsfase
vooraf gaat, maar als deze langer dan 30-45 minuten
duurt, verloopt de bevalling niet optimaal.
De dierenarts
kan een weeënopwekkend middel toedienen. Indien
ook dat niet helpt, is een keizersnede het laatste redmiddel.
Zie voor meer informatie bij Keizersnede.
overzicht
Vroeggeboorte
Een vroeggeboorte
kan optreden door:
- meer/jongen;
- vleesbomen
in de baarmoeder/afwijkende vorm van de baarmoeder;
- afwijkingen van de jongen;
- complicatie zoals
zwangerschapsvergiftiging;
- slecht functionerende
placenta.
overzicht
Te vroeggeboren
jongen
Deze hebben organen en longen die
nog niet volledig rijp zijn. Ze hebben dan ook vaak
moeilijkheden met de ademhaling. Ook hebben ze vaak
niet zelf de kracht om te drinken. Hij heeft verder
moeite zijn eigen temperatuur te regelen. Is erg vatbaar
voor infecties.
overzicht
Stuitligging van het
jong
Een stuitligging
is een zodanige ligging van de baby dat de stuit het
eerst naar buiten komt. De stuit is het stuitbeen of
het staartbeen en dat is het onderste deel van de wervelkolom.
Deze ligging zal bij een cavia niet vaak voorkomen:
veel vaker komt het voor dat de achterpoten eerst komen.
We noemen echter een andere ligging dan normaal bij
cavia's een stuitligging.
Normaalgesproken liggen
de jongen met hun hoofdje naar voren toe. Het hoofdje
wordt dan ook als eerste geboren. Bij een stuitligging
komen echter de achterpoten het eerste. Dit kan op diverse
manieren problemen opleveren. Het is namelijk zo dat
de zeug, zodra ze er bij kan,
het jong dat op het punt staat geboren te worden, vast
zal pakken. Ze doet dit met haar snijtanden en ze grijpt
daarmee achter de snijtanden van het jong. Dat heeft
twee voordelen:
- Als ze het jong vastheeft, kan
ze het er uit trekken wat de bevalling vergemakkelijkt
voor zowel haar omdat ze dan minder hoeft te persen,
als voor het jong omdat het dan korter onderwerg is.
- Als ze het jong achter de snijtanden beetpakt met
haar eigen snijtanden, snijdt ze met haar tanden het
vlies door dat om het jong zit. Op die manier kan het
jong ademen.
Bij een stuitligging zijn deze voordelen
er niet. De zeug kan alleen de achterpoten vastpakken
en zal dat ook doen als het moeizaam gaat. Het gevolg
hiervan is dat ze wonden veroorzaakt op het jong. Dit
doet ze uiteraard niet expres, maar het kan wel nare
gevolgen hebben.
Als het jong er niet uit wil en
de zeug kan of wil niet trekken, kan je helpen door
het jong vast te pakken en mee te trekken bij een wee.
Ga niet trekken als er geen wee is, want dit doet de
zeug pijn en helpt bovendien toch niet. Alleen trekken
als er een wee is! En trek dan voorzichtig, want je
wilt de zeug geen overbodige pijn bezorgen. Je kan het
jong met een papieren zakdoekje pakken; dan heb je houvast
en het is hygienischer dan met je vingers. Als dit echter
niet werkt, dien je de dierenarts te waarschuwen en
dit dien je uiteraard ook te doen als je niet weet hoe
je moet helpen.
overzicht
Vastzitten van het jong
Een jong kan vastzitten in het geboortekanaal
als het te groot is of als het in stuitligging ligt.
Als het jong er al uitsteekt, kan je proberen de moeder
te helpen door met een nagel achter de tanden van het
jong te grijpen en het te trachten er uit te krijgen.
Als de moeder nog weeën heeft, kan je zachtjes
en rustig meetrekken als ze een wee heeft. Je dient
in ieder geval een glijmiddel te gebruiken, zoals vaseline
of een glijmiddel voor mensen.
Ga niet hard trekken
en rukken en forceer niets; daar doe je geen goed mee.
Als het jong echt vastzit, dien je naar de dierenarts
te gaan. Hij kan nog proberen om een glijmiddel in de
vagina boven het jong aan te brengen. Als dat ook niet
lukt, moet er overgegaan worden tot een keizersnede.
overzicht
Slechte ademhaling
Een rochelende,
piepende of anderzins slechte ademhaling kan door vocht
in de longen komen.
Je kan het water uit de longen
slaan door het jong tussen beide handen te leggen met
de kop op de plaats van je vingers. Je dient het jong
goed vast te houden en wel zó dat het niet uit
de handen kan vallen. Dan ga je staan, heft je handen
boven je hoofd en zwaait ze omlaag, tussen je benen
door. Doe dit een paar keer. Door de kracht van het
gezwaai, zal het water de longen uitgeperst worden.
overzicht
Eén of een
paar doodgeboren jong(en)
Het kan altijd gebeuren dat een
jong wordt doodgeboren. Er is onderzoek gedaan in Amerika
waaruit bleek dat bij de cavia's die bij mensen woonden
10% van alle jongen doodgeboren worden. Normaal is dat
niet, maar men weet niet waar het aan ligt.
 Oorzaken
Dat een jong
dood wordt geboren, kan heel veel oorzaken hebben. De
meest voorkomende zijn erfelijke afwijkingen waardoor
het jong niet levensvatbaar is en problemen tijdens
de bevalling waardoor het jong zuurstoftekort kreeg.
Jongen kunnen in de baarmoeder sterven, tijdens de bevalling
of direct daarna. Omdat de jongen achter elkaar in de
baarmoederhoorns zitten, heeft degene die helemaal achteraan
ligt, de meeste kans om te laat geboren te worden en
aldus zuurstofgebrek op te lopen. Het jong dat vooraan
ligt kan de boel blokkeren, omdat het bijvoorbeeld te
groot is of in een stuitligging ligt.
Reactie moedercavia
De moeder
zal dode jongen vaak apart leggen of in een hoekje leggen.
Ze kan nog proberen het jong aan te stoten en te duwen
om het zo overeind te krijgen, maar als dat niet lukt
zal ze het laten liggen. Dode jongen dien je uiteraard
uit het hok te halen en je kan dit direct na de bevalling
doen.
Reanimatie
Soms lukt
het om een jong alsnog te laten ademen. Vaak is de bewusteloosheid
of het dood geboren worden van een jong te wijten aan
het feit dat er nog vruchwater in de longen zit. Als
dit er uit is, heeft het jong nog een kans te overleven.
Je kan het water uit
de longen slaan door het jong tussen beide handen te
leggen met de kop op de plaats van je vingers. Je dient
het jong goed vast te houden en wel zó dat het
niet uit de handen kan vallen. Dan ga je staan, heft
je handen boven je hoofd en zwaait ze omlaag, tussen
je benen door. Doe dit een paar keer. Door de kracht
van het gezwaai, zal het water de longen uitgeperst
worden.
Een andere manier om het water uit de longen te krijgen
is door het jong in een doek te leggen en de doek rond
te slingeren door de lucht. Door de centrifugale kracht
zal het vocht uit de longen worden geperst en dat geeft
het jong de mogelijkheid te ademen.
Je kan het
jong ook met een doek wrijven in een poging het zo te
laten reageren als er geen water in de longen zit.
Een andere manier om te pogen het jong te laten reageren
is door het op iets warms te leggen, zoals een warme
kruik of een elektrische deken en de achterpootjes heen
en weer te bewegen in een beweging die op fietsen lijkt.
De bedoeling hiervan is om de longwerking te stimuleren.
Overigens dien je er
rekening mee te houden dat deze methoden vaak niet werken.
Dat ligt dan niet aan jou, maar aan het feit dat het
voor het jong al te laat is en niemand, dus ook jij
niet, er nog iets aan had kunnen veranderen. Het is
niet goed - en zeker niet juist! - als jij je schuldig
voelt. Aan sommige dingen kan je gewoon niets veranderen.
Zwakke jongen
Houdt er ook rekening
mee dat als je een jong wel hebt kunnen redden, het
later (binnen de eerste maand) vaak alsnog sterft. Dat
komt omdat het zwakker is en een achterstand heeft terwijl
hij nog moet beginnen.
Als jongen dood worden geboren,
kan dit traumatisch voor de moeder zijn als daardoor
de bevalling heel moeilijk ging. Als ze onzeker is,
kan dit ook van invloed zijn op haar geestestoestand.
overzicht
Alle jongen
worden doodgeboren
Het kan altijd gebeuren dat alle jongen worden
doodgeboren. Dat kan komen omdat er te veel jongen zijn
voor de moeder; in dat geval is er te weinig ruimte
voor hen en worden ze gedwongen te vroeg de baarmoeder
te moeten verlaten. En jongen die nog niet volledig
volgroeid zijn, hebben altijd een achterstand en kunnen
de geboorte vaak niet overleven.
Het kan ook zijn
dat het eerste jong dat geboren moet worden, heel erg
groot is en dat het de doorgang voor de andere jongen
belemmert. Omdat de bevalling dan te lang duurt, zijn
de andere jongen al gestorven tegen de tijd dat het
grote jong eindelijk geboren is.
Het hangt van het
zeugje af hoe ze hier op reageert. Het kan een traumatische
ervaring voor haar zijn, het kan zijn dat ze gaat zitten
treuren en verdrietig is, het kan zijn dat ze juist
actief op zoek gaat naar haar jongen en erg zenuwachtig
en onrustig wordt, maar het kan ook ook zijn dat het
haar weinig doet en ze er weinig door van slag is. Afhankelijk
van hoe ze zich gedraagt, dien je aktie te ondernemen.
Haar bij andere cavia's zetten voor afleiding en troost
is een goed idee als ze dat zelf graag wil. Als ze lichamelijk
geleden heeft onder de bevalling, dient ze een lange
periode rust te krijgen voor je kan overwegen of ze
nogmaals zwanger kan worden. Als je een andere zeug
met jongen hebt, kan je haar daarbij zetten: ze zal
zich waarschijnlijk als een goede peettante gedragen
en de jongen verzorgen en eventueel ook zogen.
overzicht
Te grote jongen
De jongen zijn
te groot als ze niet via de vagina het lichaam kunnen
verlaten. Er zijn een aantal oorzaken waardoor dit kan
komen:
- De vader was heel groot en de moeder
heel klein: dit kan jongen opleveren die eigenlijk te
groot zijn voor de moeder;
- De moeder is te jong:
indien ze jonger is dan vijf maanden, kan haar lichaam
nog niet voldoende ontwikkeld zijn;
- De moeder
is te oud: indien ze te oud is, kan haar lichaam niet
meer voldoende soepel zijn;
- De moeder is ouder
dan een jaar en dit is haar eerste nestje: de bekkenbeenderen
verharden na het eerste jaar en het kan zijn dat ze
niet of niet voldoende uit elkaar kunnen;
- De moeder
heeft zwangerschapssuiker gehad: dit kan ervoor zorgen
dat een jong heel erg groot wordt;
- De moeder heeft
ongezond voedsel gekregen dat te veel vet en suiker
bevatte: hierdoor worden de jongen groot;
- De moeder
heeft voer gekregen dat meer dan 20% proteïne (eiwit)
bevatte; onderzoek heeft aangetoond dat dat voor grote
jongen kan zorgen.
overzicht
Verminking van de jongen
Cavia's eten hun jongen niet en
ze doden ze ook niet. Toch kan het gebeuren dat een
aangevreten, verminkt of verwond jong in de kooi ligt
na de bevalling. Als de mogelijkheid dat een (roof)dier
bij de cavia's kon, uitgesloten is, is er iets met het
jong aan de hand geweest.
Indien een jong (levend
of dood) vast zit in het geboortekanaal, zal de moeder
het er uit trekken. Normaalgesproken doet ze dit door
haar tanden om de tanden van het jong te haken. Maar
als het jong geen tanden heeft, of het is misvormd of
is een stuitligging, dan zal het jong er toch uit moeten
en dan is ze gedwongen het jong op een andere plek beet
te pakken. Dit kan leiden tot serieuze verwondingen
en zelfs tot amputatie als ze alleen een poot te pakken
kan krijgen.
Indien het jong nog leeft na de bevalling,
maar erg zwak is, kan de moeder proberen het jong weer
'aan de gang te krijgen'. Als gewoon likken niet helpt,
kan ze besluiten de ruwere aanpak te proberen, die ondermeer
in kan houden dat ze het jong bijt, duwt of de lucht
ingooit. Dit lijkt wreed, maar is een laatste poging
longen en hart op gang te krijgen en alleen een schok,
veroorzaakt door een zeer ruwe behandeling, werkt dan
nog.
overzicht
Keizersnede
Soms is een
keizersnede het laatste redmiddel. Dat is het in het
geval dat de jongen er niet via de vagina uit kunnen
komen, om wat voor reden dan ook.
Er kan een groot
jong klem zitten, er kunnen onvoldoende weeën zijn
of de bekkenbeenderen kunnen te vast aan elkaar zitten
waardoor er onvoldoende ruimte is voor de jongen om
geboren te worden. Vanaf ongeveer een jaar groeien de
bekkenbeenderen aan elkaar; dat is ook de reden dat
een zeugje na haar eerste jaar niet voor de eerste keer
een nest mag krijgen.
Je dient zo snel mogelijk
naar een dierenarts te gaan als een keizersnede nodig
is omdat het een zware operatie is en de moeder zo fit
mogelijk moet zijn. Des te langer ze in barensnood is,
des te meer energie verbruikt ze die ze beter kan gebruiken
om de operatie door te komen en om daarna te herstellen.
overzicht
Bloedingen
Bij
een bevalling treedt altijd wat bloedverlies op. Indien
de cavia echter blijft bloeden of het bloeden heel erg
is, is er iets gescheurd of beschadigd of is een placenta
blijven zitten. Je dient dan altijd de dierenarts te
waarschuwen zodat hij kan zeggen wat er gedaan moet
worden.
Indien de zeug onvoldoende groenvoer (groente,
fruit, gras, kruiden) heeft gekregen, kan het bloeden
ook een resultaat zijn van een vitamine K gebrek. Daarom
is het van belang de zwangere zeug altijd net zo veel
groenvoer te geven als zij wil.
overzicht
Baarmoederontsteking
Door de open verbinding tijdens de bevalling,
kunnen er makkelijker bacteriën de vagina en baarmoeder
bereiken. Ook indien een nageboorte of een dood jong
niet naar buiten komt, ontstaat een ontsteking. Bij
een baarmoederontsteking is het baarmoederslijmvlies
ontstoken. Dit baarmoederslijmvlies bedekt de baarmoeder
aan de binnenkant.
Een open baarmoederinfectie geeft
een vieze, stinkende afscheiding uit de vagina. De afscheiding
kan rood zijn (van het bloed) of bruin en het kan lijken
op pus (etter) of meer op slijm. Symptomen zijn verder
nog: pijn, lusteloos zijn, koorts, algeheel gevoel van
ziek-zijn, minder of niet eten en meer drinken.
Een gesloten baarmoederinfectie ontstaat als de baarmoeder
is gekanteld zodat het pus nergens heen kan. Het gevaar
bestaat dan dat de baarmoeder scheurt en de pus in de
buikholte komt waardoor de cavia zal sterven aan een
vergiftiging. De symptomen van een gesloten baarmoederontsteking
zijn sloomheid en algehele apathie (lusteloosheid en
gebrek aan enthousiasme) bij de cavia. De vacht kan
dof en droog zijn. De cavia kan vies of vreemd ruiken.
De cavia kan meer drinken dan normaal.
Een
anti-bioticum is zeker een vereiste. Soms werkt dit
niet omdat het de infectiehaard niet (goed) bereikt.
Het kan ook zijn dat de ontsteking de baarmoeder dermate
heeft aangestast dat de baarmoeder verwijderd zal moeten
worden.
Bij een baarmoederontsteking is er altijd
sprake van een vieze geur en sloomheid en algehele apathie
(lusteloosheid en gebrek aan enthousiasme) bij de cavia.
De vacht kan dof en droog zijn.
overzicht
Vaginale verzakking
Een verzakking van de vagina kan
ontstaan na een eerdere moeilijke bevalling via het
geboortekanaal. De blaas, de baarmoeder, de anus en
endeldarm en de vagina worden normaalgesproken op hun
plaats gehouden door spieren en banden. Als deze zijn
verslapt, kunnen de organen gaan zakken. Dit kan een
mogelijk probleem opleveren indien de vagina dermate
is verzakt dat de jongen er niet meer normaal door kunnen
tijdens de bevalling.
Een keizersnee zal dan nodig
zijn, en indien het zeugje het overleeft, mag ze nooit
meer zwanger worden.
Als er sprake is van een vaginale
verzakking, kunnen ook de andere genoemde organen zakken.
Dit kan ongemak, pijn maar ook incontinentie geven.
overzicht
Baarmoederverzakking
Een baarmoederverzakking
kan optreden als spieren en banden in het deel tussen
de vagina en de anus zijn verzakt ten gevolge van een
vorige bevalling of een aandoening. Zie verder Vaginale verzakking.
Indien de zeug erg jong is, erg oud of verzwakt, kan
dit ook optreden. Het kan zelfs gebeuren dat ze haar
baarmoeder eruit perst. Dit is een levensbedreigende
situatie en de overlevingskansen zijn dan zeker niet
optimaal; je dient héél snel bij de dierenarts
te zijn.
overzicht
Uitpersen van organen
Onder het uitpersen
van organen wordt verstaan dat tijdens de bevalling
niet alleen de jongen, maar ook een orgaan, zoals de
vagina, de baarmoeder, de blaas of de darmen naar buiten
worden geperst. Dit is een levensbedreigende situatie
en het is maar de vraag of de zeug het dan nog redt.
Dit kan optreden bij een zeer moeilijke en zware bevalling
waar heel veel kracht bij gezet moet worden, maar ook
bij te jonge zeugen wiens spieren en banden nog niet
voldoende sterk zijn, evenals bij oude(re) zeugen, en
zieke en verzwakte zeugen.
Wat van belang is, indien
de zeug in een risicogroep valt, is dat de jongen zo
klein mogelijk zijn zonder dat ze daardoor ongezond
zijn. Dit bereik je door de zeug geen vet en suikerrijk
voedsel te geven, maar wel vezelrijk en calorie-arm.
Gras en hooi zijn wat dit betreft ideaal: daar kunnen
ze de hele dag van eten zonder dik te worden.
overzicht
Beschadigen van organen
Doordat de
baarmoeder vele malen groter wordt, kan zij in aanraking
komen met andere organen, zoals bijvoorbeeld de blaas.
Indien er iets misgaat, kan een orgaan worden beschadigd
of 'vast' komen te zitten aan de baarmoeder. Als de
baarmoeder na de bevalling haar gewone positie weer
inneemt, kan zij andere organen meetrekken of beschadigen
indien deze vastzitten. Indien de blaas beschadigd is
of vastzit, kunnen er klachten optreden die varieren
van incontinentie tot zo af en toe een natte kont en
bevattelijker zijn voor blaasontstekingen.
overzicht
Diarree
Omdat de baarmoeder heel erg uitzet tijdens
de zwangerschap, kunnen andere organen in de verdrukking
komen, waaronder de darmen. Na de bevalling kan dan
ook diarree optreden bij de moeder.
Dit houdt dan
niet langer aan dan twee dagen. Houdt het wel langer
aan dan twee dagen, dan moet je contact opnemen met
je dierenarts.
Meer informatie over diarree
vind je op de pagina Ziektes C-D.
overzicht
Met dank aan V.C.G.
Richardson en haar boek Diseases
of Domestic Guinea Pigs
voor het beschrijven van een aantal complicaties (ISBN
0632052090). |
home